Futuryzm

Włoski futuryzm to najprawdopodobniej pierwszy nurt w historii sztuki, który był kierowany i rozwijany niczym działalność biznesowa. Futuryzm zapoczątkowany został w 1909 roku jako prąd literacki przez włoskiego pisarza i poetę Filippo Tom maso Marinettiego. Zastosował on manifest jako środek publicznego przekazu swojej artystycznej filozofii i polemiki z akademickim i konserwatywnym światem. Marinetti i jego zwolennicy manifestów ogłosili wiele, zresztą nie tylko literackich. Dotyczyły one muzyki, tańca, teatru, malarstwa i architektury. Zanim rozwinął się futuryzm, pierwszy, napisany po francusku, manifest Marinettiego, został opublikowany w paryskiej gazecie ,.Le Figaro". Pisarz przedstawił w nim swoje uznanie dla władzy mediów i sposób wykorzystania ich do propagowania jego idei.

W tym czasie zupełnie nowe technologie wywarły głęboki wpływ na zachodnia kulturę. Stały się one rdzeniem futuryzmu. Bo tez futuryści kochali szybkość, hałas, maszyny i miasta. Korzystali z technicznego postępu i sławili potencjał i dynamikę współczesności. Pierwszym artystą, który zrobił pożytek z futurystycznych teorii i wykorzystał je w sztuce zdobniczej był Giacomo Balia. Za nim podążył projektant i artysta Fortunato Depero. Depero otworzył nawet własną pracownię futurystyczną w Rovereto, która działała aż do lat dwudziestych XX wieku.

W sztuce futurystyczne malarstwo charakteryzowało się dynamicznymi i geometrycznymi abstrakcjami. Także książki projektowane przez futurystów odbiegały od tradycyjnych form i pełne były wyrazistych struktur i zupełnie nowej typografii. Tak jak futurystyczni malarze, Marinetti, w swojej poezji i książkach, pochwalał nowoczesne życie. Odrzucił więc zasady gramatyki i interpunkcji, by stworzyć graficzne, jaskrawo drukowane strony. Teorie Marinettiego miały ogromny wpływ na produkcję setek futurystycznych książek. Prawdziwie niepozorne okładki skrywały w sobie zaskakujące rozwiązania. Tradycyjne czcionki zostały zastąpione nowymi, które płynęły po kartkach, bez względu na powszechnie akceptowany układ strony. Dla futurystów projektowanie i produkcja książek były symbolem ery maszyn.

Wykorzystywali przy tym nowe metody i materiały, co widać w słynnej książce Fortunato Depero z 19-" roku o tytule Depero Futurista (znanej też jako The Nailed Book}. Okładka połączona była dwoma aluminiowymi śrubami i uznana została za prawdziwy manifest ery maszyn. Wnętrze książki tez pełne było bogactwa drukarskich innowacji: użyto rożnych czcionek, rodzajów papieru i kolorów, a tekst uformowano w rozmaite kształty. Książka nie miała ani góry ani dołu, czy strony lewej lub prawej. Chcąc zachować kolejność czytanego tekstu, trzeba było ja ciągle obracać.

W architekturze estetyka futurystyczna wyrażała się w architektonicznych propozycjach Antonio Sant"Elia. Charakteryzowała się surowymi, nie wykończonymi powierzchniami, ostrymi kolorami i rozległymi, dynamicznymi formami. Sant"Elia zmarł w 1916 roku, ale jego Manifest Futurystycznej Architektury wywarł ogromny wpływ na przedstawicieli de Stijl, nurtu, który rozwinął się kilka lat później.